Hà Huy Khoái

Sapere aude

SAO KHÔNG VÔ ĐỊCH THẾ GIỚI MÔN CHẠY?

leave a comment »

 Trước đây mình có thắc mắc như thế về thể thao Việt Nam. Tại sao: vì thấy người Việt thích chạy nhất thế giới.
– Khi còn trong bụng mẹ: CHẠY cho được để vào nhà hộ sinh VIP, CHẠY để được bác sỹ giỏi mổ vào giờ đẹp (đặng Trời cho có số may mắn).
– Ra khỏi bụng mẹ ít năm, CHẠY để vào được nhà mẫu giáo “điểm”
– “Tốt nghiệp mẫu giáo”: CHẠY vào trường “siêu tốt, siêu đắt” (học phí 10 triệu/tháng)
– Tốt nghiệp ĐẠI HỌC: chạy cho được việc làm “ngon”.
– Ốm đau: CHẠY bệnh viện, CHẠY bác sĩ…
– Nhắm mắt xuôi tay: CHẠY để được vào nghĩa trang này, nghĩa trang nọ.


CHẠY, CHẠY CHẠY,…từ khi còn là cái trứng bé xíu cho đến khi thành cát bụi bé xíu.


Nay thì phần nào đã hiểu tại sao người Việt chạy nhiều thế, mà khi thi chạy với thế giới thì vẫn kém. Ngẫm ra trong “quá trình chạy”, người Việt ít khi tự chạy. Khi thì bố mẹ chạy cho mình (chạy học, chạy hành, chạy việc), khi thì con cháu chạy cho mình (chạy mồ, chạy mả).


Mỗi người đều chạy cho người khác, không phải cho mình.
Hình như trong những việc khác, người Việt ta cũng có cái đức như thế: sẵn sàng hy sinh cho thiên hạ, nhưng khi đến việc của chính mình thì lại cứ mong có ai đó CHẠY giúp!


Thế thì làm sao vô địch được. Trong mọi cuộc thi.

Written by dinhthucuc

Tháng Tám 14, 2014 at 10:30 chiều

HỌC THẾ NÀO.

with one comment

Sắp vào năm học, tình cờ nghe được câu chuyện chọn Trường, chọn Thầy:

– Này cậu, tớ thầy trường cậu nhiều thầy giỏi nhỉ.

-Ừ, đã từng dạy ở trường tớ có thầy Trung, thầy Nhật, thầy Pháp; cả cô Mỹ, cô Nga và cô Anh nữa.

– Tớ nghĩ mãi mới hiểu tại sao nhiều thầy giỏi thế mà cậu vẫn dốt đấy! Chưa học kỹ thầy nào, nhẹ thì cậu đã chê bai họ, nặng thì còn đuổi đánh! Làm sao học đến nơi đ- ến chốn được.-

– Đúng thật, bây giờ làm thế nào? Mời vài thầy quay lại à?

– Mời thế nào được. Mà có quay lại, họ thích thú gì chuyện dạy đứa học trò cá biệt như cậu! Tốt nhất cứ đưa mấy bài họ đã dạy ra ôn cho kỹ. Bài học lịch sử đấy, quý lắm.

– Cám ơn cậu! Tớ phải tôn cậu làm thầy!

-Ấy chết, cậu định mai lại đuổi đánh tớ đấy à?

Written by dinhthucuc

Tháng Tám 11, 2014 at 8:39 sáng

Posted in Chuyện Đời

LÒNG NGƯỜI MÊNH MANG

with 2 comments

 

Đi cà phê Trung Nguyên về. Gặp được một ông trông Quen Quen. Lại được thấy Cụ Hinh vừa đàn vừa hát. Ra về còn được cho cuốn “Lòng người mênh mang” của Hoàng Hồng Minh. Nghe nói cuốn này thuộc thể loại mới lắm. Hình như là “Bút tản văn tùy”, mà không phải, là “But tùy văn tản””. Cũng không phải, mới quá, chưa kịp nhớ.

Nghe ông họa sĩ Lê Thiết Cương nói. Ông này thật lạ. Vẽ thì ông ấy kiệm nét là phải, vì cũng đỡ tốn dầu vẽ. Đằng này, lời nói chẳng mất tiền mua mà cũng kiệm. Mỗi câu:”Hoàng Hồng Minh viết về cái rất nhỏ để nói cái rất to”. Chẳng hiểu mô tê chi cả. Xem tranh không hiểu gì còn được, chứ nghe nói mà không hiểu, bực lắm.

Rồi đến ông tác giả, kể là ông ta đã phải ngụp lặn xuống mấy tầng văn hóa mới ra được cái “tản, tùy” này. Hãi quá. Mới lênh đênh trên cái xã hội này đã thấy kinh, ngụp lặn dưới đó thì bao giờ gội đầu cho sạch?

Rồi lại nghe con gái Chau Ngo đọc một đoạn trong sách. Hình như là về cái dự án làm nhà máy sản xuất săm-pun gội đầu. Đã tưởng là hiểu, vì đó là việc cần làm ngay sau khi ở dưới mấy tầng văn hóa ngoi lên, ai dè là “săm-pun” để gội đầu cho…vịt!

Cầm cuốn sách về nhà, xếp kỹ lên giá. Nhìn rất thích, vì cái ông Lê Thiết Cương này trình bày rõ đẹp. Nhưng mà chưa dám đọc. Chỉ lo càng đọc càng khó.

Long người mênh mang…hiểu thế nào được.

Written by dinhthucuc

Tháng Tám 7, 2014 at 7:17 sáng

Tóc rễ tre (CẮT TÓC VỈA HÈ – VI)

leave a comment »

 Hôm nay mình chủ động bắt chuyện hắn. Bắt chước “nhà báo”, dẫu phỏng vấn ai thì câu đầu cũng kiểu thế này:
– Khi cắt tóc thì cháu có CẢM XÚC gì?
– Cảm xúc gì đâu ông! Chỉ thấy buồn.
– Triết gia như cậu, buồn cho sự đời là phải!
– Cháu chỉ buồn cho mình thôi. Cũng là thân phận cắt tóc, mà cháu suốt ngày phải cắt tóc “rễ tre”, đâu được như các nhà hàng sang, toàn tóc mềm, tóc mượt, tóc quăn…
– Tóc mà cũng lắm loại thế à?
– Thế đấy ông ạ. Mấy người số vất vả, tóc cứ cứng tua tủa như cái rễ tre. Loại đó hay cắt tóc ở chỗ cháu. Loại số nhàn, tóc mềm hơn thì thường vào nhà hàng. Nhưng sướng nhất vẫn là những đứa cắt tóc riêng cho mấy ông to. Ngày nào họ cũng cắt ông ạ. Thực ra là sửa sang một chút thôi, để xuất hiện trên tivi, khi nào cũng thấy mái tóc họ như vậy. Không dài, không ngắn. Chỉn chu, đĩnh đạc.
– Vậy mà lâu nay tớ cứ tưởng các ông ấy chẳng để ý gì chuyện đầu tóc, râu ria!
– Đâu có, chuyện râu ria mới là quan trọng chứ ông! Chả thế mà TV khi nào cũng chiếu cận cảnh mấy ông râu ria rõ đẹp. Mà nói thật chứ, thảo dân như cháu cũng chỉ phân biệt ông này ông nọ qua “râu ria” thôi ạ: ông thì râu tóc đều đẹp; ông thì đầu hói, chỉ có râu…Dưới cái tóc, râu đó, họ nghĩ gì, hay không nghĩ gì, có trời biết!

Written by dinhthucuc

Tháng Tám 5, 2014 at 4:36 chiều

LY HOÀNG LY – PHẲNG CHUNG THỦY VÀ TOÁN HỌC

leave a comment »

(Đã đăng Tuổi trẻ cuối tuần, 25/7/2014)

Không phải lần đầu tiên Toán học là cảm hứng cho nghệ thuật. Sanvador Dali từng có loạt tranh cuối đời lấy cảm hứng từ “lý thuyết tai biến” của René Thom. Nhưng nếu Sanvador Dali vẽ nên “hình học của các tai biến”, thì Ly Hoàng Ly vẽ theo những con chữ của “Bổ đề cơ bản Langlands-Ngô Bảo Châu”.

Họa sĩ thuật lại công việc của mình thật giản dị trong lớp học của Ngô Bảo Châu:

“…tôi trở thành người ký họa không hiểu gì,chỉ đơn giản chép lên sổ vẽ tất cả các ngôn ngữ toán và các hình ảnh mà Giáo sư Châu viết lên bảng đen, giải thích chứng minh Bổ đề cơ bản của ông cho sinh viên…”

“…Trong cuộc hội thoại với giáo sư Ngô Bảo Châu, tôi hỏi ông có cách nào thị giác hóa thuật ngữ phẳng chung thủy theo như ngôn ngữ thông thường, Giáo sư Châu đáp:”Nếu một cái đinh ốc là một cái chốt có ren để gắn các vật vào nhau, thì phẳng chung thủy có thể được hình dung như một cái đinh ốc gắn giữ nguồn gốc của những dạng toán đã được biến đổi”. Tôi mượn thuật ngữ toán học phẳng chung thủy làm tựa đề cho dự án nghệ thuật đang triển khai của mình. Dự án này, có vẻ như nghịch lý với tựa đề, đã khởi lên từ nỗi ám ảnh kéo dài của tôi về hình dạng của các biến lệch trong ngôn ngữ…”

Ta nhận ra một điều cũng thật giản dị: hình như Toán học và Nghệ thuật tìm đến với chân lý bằng những con đường giống nhau: đi từ cái cụ thể đến trừu tượng, để đến khi nào đó trở về hiểu rõ hơn cái “cụ thể” của đời thường. Tôi tin rằng những cuốn vở ghi của các nhà toán học khi nghe Ngô Bảo Châu giảng bài không khác nhiều lắm với so với cuốn “vở ghi” của học viên Ly Hoàng Ly. Có chăng là mỏng hơn một ít! Nhưng trong khi những học viên-toán học đang nhọc nhằn tìm hiểu ý nghĩa các con chữ, mà có thể nhiều năm sau họ mới thật sự hiểu, thì Ly Hoàng Ly đã hiểu bản chất của vấn đề: phẳng chung thủy!

Có thể đó là sự khác nhau cơ bản của Toán học với Hội họa và Âm nhạc chăng: cũng là đi tìm chân lý, nhưng một bên phải thông qua những suy luận logic nhọc nhằn, bên kia thì có thể đạt đến một cách “xuất thần” nhờ những tia chớp của cảm hứng?

Thật thú vị khi nghe Ly Hoàng Ly kể lại cách tạo ra “Phẳng chung thủy”.

Giáo sư Châu được mời tương tác bằng việc đặt từng trang giấy can lên các bản vẽ của tôi – nơi ngôn ngữ toán đã được chuyển đổi thành ngôn ngữ thị giác. Ông tìm cách lấp đầy những khoảng hổng được tạo ra bởi sự diễn dịch sai. Trong nỗ lực chỉnh lại các bức ký họa, nhiều lúc ông cũng hoang mang, không hiểu người trình diễn vẽ viết gì, và kết quả là, ông vẽ một mặt người hay cái dấu hỏi chồng lên hình ảnh khó hiểu. Với nghệ sĩ, nhà toán học đã tạo nên một hình thức thơ cụ thể với tinh thần trừu tượng”.

Những phác họa được gửi cho thợ thêu. Họ lần theo các đường nét và thêu lần lượt bằng chỉ bạc và đen, trên lụa mỏng.

Ly Hoàng Ly không biết mình đang vẽ cài gì. Những người thợ thêu không biết họ đang thêu cái gì. Ngay cả Giáo sư Châu cũng nhiều khi không hiểu mình đang tô lại trên giấy can cái gì!

Những người “không biết mình đang làm gì” đã tạo nên cái đẹp! Nhưng đó chính là điều đã xẩy ra với Toán học hàng ngàn năm nay. Khi Apolonius ngồi cắt dán những đường conic vì thấy chúng đẹp, ông không hề biết rằng mình là người đầu tiên đặt nền móng cho Kepler và Newton, để 20 thế kỷ sau họ tìm ra quỹ đạo chuyển động của các hành tinh. Khi tìm đến cái đẹp tức là ta đồng thời bắt gặp chân lý. Ly Hoàng Ly nói về nghệ thuật mà tưởng như đang nói về sự tranh cãi cả ngàn năm nay, từ Platon, Aristote đến Hilbert, Godel. Đó là vấn đề về đối tượng của Toán học. Một trong những điều kỳ lạ nhất của Toán học là: ta biết rõ những kiến thức toán học mà ta có là gì, hơn là những kiến thức đó nói về cái gì!

Nhưng nói cho cùng, Nghệ thuật “may mắn” hơn Toán học: nếu trong Toán học dường như chỉ có một “chân lý” (định lý) mà người ta buộc phải tìm cách hiểu, thì trong hội họa và âm nhạc, mỗi người có thể cảm nhận theo cách của riêng mình. Không cần phải “hiểu”, chỉ cần “cảm nhận” được là mỗi người đã có thể đạt đến chân lý. Của riêng mình.

Written by dinhthucuc

Tháng Tám 2, 2014 at 6:38 chiều

TRỒNG NGƯỜI…NHIỆM KỲ

leave a comment »

 Vì lợi ích 10 năm trồng cây,
Vì lợi ích NĂM năm trồng người

Written by dinhthucuc

Tháng Bảy 17, 2014 at 5:01 chiều

981 RÚT ĐI

leave a comment »

Đã dò xong lòng biển
Đã dò xong lòng người.
Đã thấy bão.

Written by dinhthucuc

Tháng Bảy 17, 2014 at 2:54 chiều