Hà Huy Khoái

Sapere aude

THỜI SINH VIÊN, 1-6.

with 3 comments

Sắp cùng các bạn đồng môn kỷ niệm nửa thế kỷ bước chân vào Khoa Toán ĐHTH Hà Nội (8/1963). Không phải làm nghề văn nên sẽ không viết hồi ký. Mà có là nhà văn cũng chưa chắc đã viết. Ilya Erenburg có lần nói đại ý: hồi ký  cho ta bức tranh về quá khứ giống như hình ảnh ta thấy khi ngồi trong cái xe ô tô chạỵ ban đêm –  đèn pha của nó khi thì chiếu vào cái gốc cây, khi thì dọi vào hòn đá. Mà trên thực tế chắc gì đó đã là gốc cây, hòn đá? Anré Weil cũng mở   đầu cuốn   “Souvenirs d’apprentissage” bằng câu: khi viết hồi ký thì nghệ thuật quên cũng quan trọng như là nghệ thuật nhớ!

Thôi thì nhớ cái gốc cây, hòn đá nào, cứ viết ra vậy.

Từng mẩu ộn xộn trên FB, cất dần vào đây cho nó có chỗ.

 DSC04818  ĐẦM MÂY – VĂN YÊN -ĐẠI TỪ, 1966

1. GIÀ

Hồi mới lên khu sơ tán Đại Từ (Thái Nguyên), 8/1965, tuổi bọn mình thường   19 đến 21. Vậy mà   dân ở đó đều  đoán đứa ít tuổi nhất trong bọn cũng là…37! Khi hỏi họ, thì họ chỉ chưa đầy 30. Mà bọn mình cứ nghĩ họ đã 40-50 rôi! Kể ra thì cũng hiểu được, vì chưa lên đến nơi đã nghe câu “Lử khử lừ khừ, chẳng Đại Từ cũng Võ Nhai”, nên có lẽ họ ốm đau nhiều, già trước tuổi. Nhưng cái sự bọn mình 37-40 thì không tài nào giải thích được. Ở lâu mới được người ta cho biết: “Chúng tôi nghĩ các anh quanh năm học hành, không phải làm lụng vất vả nên trông trẻ thế, chứ không thể dưới 40 được. Học cao thê kia mà. Ở đây đứa nào cũng ba năm mới lên được một lớp, 50 tuổi mà được như các anh còn là giỏi”!

2.  PHƯƠNG PHÁP QUY NẠP

Hồi đi học rất thích “quy nạp”, vì thấy dùng nó chứng minh mọi điều khá dễ dàng! Một lần mình thử áp dụng “quy nạp” để nói chuyện với bác chủ nhà nơi sơ tán:

–      Bác ơi, có con nghé nào khi mới sinh ra đã nặng đến mức bác không bê lên được không?

–      Làm gì có con nào sinh ra mà đã nặng thế!

–      Thế có con nào hôm trước bác còn bê lên nổi, hôm sau đã nặng quá, không bê  được?

–      Làm gì có con nào lớn nhanh thế!

–      Vậy nếu từ khi con trâu kia sinh ra, ngày nào bác cũng bế nó lên thì bây giờ bác bế nó lên dễ như bỡn nhỉ!

Bác chủ nhà tức anh ách mà không sao cãi lại được!

Nhưng hình như bác ấy vừa đi vừa lẩm bẩm: “Người ta bận rộn chứ có rỗi hơi như anh đâu mà ngày nào cũng ra bế con nghé!”

3.  BỮA CƠM SINH VIÊN

Hồi vào năm thư nhất, chúng tôi cứ thắc mắc khi nhớ lại bài thơ được học ở phổ thông “Con cá, chột nưa” của Tố Hữu viết về chuyện tuyệt thực trong tù:

“Ăn đi vài con cá

Dăm bảy cái chột nưa…”

Chẳng lẽ Tố Hữu bịa? Mà nếu không thì chẳng lẽ cơm tù lại sang thế: ăn lén bạn tù ”vài con” thì trên đia chắc phải có dăm bảy con cá? Vậy mà mâm cơm của chúng tôi ở nhà ăn tập thể (15 đồng/tháng) chẳng mấy khi có bóng dáng loài động vật nào như tôm cá, lợn gà! Mà hồi đó còn ở Hà Nội chứ chưa đi sơ tán đâu nhé!

Mỗi mâm chúng tôi có 4 người. Hôm đó tôi ốm, nên mâm có ba suất cơm, với một soong cháo. Không ngờ người ốm được ưu tiên, trong soong cháo có mấy miếng thịt! Thế là chúng tôi thích thú chia nhau chỗ thịt đó. Hôm sau báo “ốm” thêm một người nữa. Ai ngờ soong cháo không được gấp đôi, mà chỉ nhỉnh hơn chút ít. Thế là rút kinh nghiệm, cả mâm phân công nhau ốm. Mỗi đứa một tuần thôi, vì “ốm”  lâu quá cũng bất tiện. Mà không được ốm quá một người, vì cũng chẳng thêm được bao nhiêu thịt, lại mất một suất cơm.

Mẹo hay là thế mà đến khi lên sơ tán thì không áp dụng được nữa. Vì ốm cũng chẳng có thịt, mà lại bị bởt suất nên càng đói!

Cho đến tận bây giờ, “đói” vẫn là một phần rất đáng nhớ của thời sinh viên chúng tôi.

4.  CÔ TẤM NGÀY NAY

Hồi ở sơ tán, cứ môt-hai hôm lại vác dao vào rừng. Khi thì chặt gỗ, nứa về dựng lán, khi thì kiếm củi theo “định mức”, cũng có khi chặt củi, chặt nứa kiếm tiền! Được cái may là anh Tiến (GS Nguyễn Duy Tiến) lúc đó vừa tốt nghiệp ở lại Khoa, được phân công phụ trách lao động hay là nhà bếp gì đó, không nhớ nữa. Chỉ biết là ỷ vào chỗ quen biết, chúng tôi thường ép để bán được củi cho nhà bếp Khoa Toán với giá cao!

Đi rừng quanh năm, mà phiếu vải cả năm có vài ba mét, nên anh nào cũng chỉ có 1,5 – 2,0 bộ quần áo, với một bộ đồ “chuyên đi rừng”. Thường là quần áo bộ đội cũ xin đâu đó. Rách như tổ đỉa, và bẩn nữa. Cứ đi về là phơi lên dây ngoài nắng chứ giặt giũ gì đâu. Lán của chúng tôi (các ban Đại số-Hàm Phức-Phương trình vi phân, thường được gọi tắt theo cái  tên cũng không “thơm tho” gì là “”Đại hàm phân”) ở cạnh lán của các bạn nữ. Có điều lạ là quần áo phơi buổi sáng, chiều đến tất nhiên là vẫn rách bươm, trừ của bạn Phạm Đình Nghiệp! Đã được vá lành lặn, lại còn giặt sạch nữa! Ngày nào cũng thế, cứ như là có Cô Tấm giúp chàng Hoàng tử. Rình mất mấy hôm thì Hoàng tử Nghiệp bắt “quả tang” Cô Tấm – Lê Thị Lan –  chưa kịp trốn vào vỏ thị!

Ra trường vài năm họ cưới nhau. Lan ở lại làm cán bộ Khoa Toán, Nghiệp về ĐHKT Quân sự. Ít lâu sau thì Nghiệp bảo vệ Tiến sĩ triết học, rồi làm Hiệu trưởng Trường Đoàn (của TƯ Đoàn thanh niên lao động). Hạnh phúc của họ không thật lâu dài, vì Nghiệp đã ra đi khi cũng còn khá trẻ.

5. TUỔI MƯỜI CHÍN

Đúng dịp sinh nhật thứ 19, tháng 11/1965 mình bị ốm. Nằm trạm xá của Trường (ở xã Văn Yên, Đại Từ) mất mười ngày. Trưởng trạm là chú Sứ, y sĩ. Là y sĩ thôi nhưng chú giỏi lắm, bệnh gì cũng chữa được! Tất nhiên là bệnh sinh viên thì cũng không có gì trầm trọng, nhưng chú chẩn đoán rất giỏi: mấy cậu đau bụng mà chú chẩn đoán ruột thừa chuyển ngay lên huyện đều đúng cả. Chú còn nhận xét: không hiểu ở đây ăn uống nhiều sạn hay sao mà tỷ lệ ruột thừa ở sinh viên lên cao quá! Nghe nói chú còn định xin phép được mổ ruột thừa ở trạm xá!
Nằm trạm xá đúng dịp sinh nhật nên buồn quá. “Tức cảnh sinh tình” (chữ “tức” ở đây hiểu theo nghĩa thuần Việt, như là “tức anh ách”), mình có làm bài “thơ”. Cũng không biết tại sao lại nhớ đến tận bây giờ. Chắc vì ít làm quá! Mà hồi nhỏ thích văn thơ cổ nên tập tọng làm theo thể “thất ngôn bát cú”:
Mười chín năm trời đã trải qua
Hỏi: sao ta đã phải sinh ra?
Toán dăm ba chữ, rầu danh bút
Văn một vài câu, hổ tiếng nhà
Tài mọn, trách Trời sao chẳng phú
Mộng nhiều, giận Đất mãi không tha
Mai sau rồi có ra gì nhỉ
Biết trước thời ta cứ ở nhà !

Có điều lạ là hình như căn cứ vào hai câu 3-4 có thể đoán ra khá đúng tương lai của anh chàng 19 tuổi này : làm toán làng nhàng, viết mấy câu văn nhí nhố trên vài tờ báo, rồi thì blog và FB ! Còn hai câu 5-6 khi ấy mình viết vì biết các cụ hay xem « khẩu khí » để đoán hậu vận lắm, nên vì sợ bị chê mà phải viết cho ra vẻ có chút ít « khí phách » đấy thôi. Hai câu kết thì trở lại là mình : cái « LÃN » hình như đã ở trong người mình từ lúc sinh ra.

6. CỤ BÁ.
CỤ BÁ (Nguyễn Trọng Bá) hồi sinh viên là tổ trưởng tổ 2 của chúng tôi. Cụ học phân ban Đại số. Là dân Cẩm Nhượng (nơi bây giờ là bãi tắm Thiên Cầm), con người và tính tình cụ mặn chát mùi biển. Nói to, chẳng mấy khi được một câu đủ đầu đủ cuối! Cụ đánh cờ tướng giỏi lắm. Thường tỷ thí với mấy tay cao cờ trong lớp như Lê Nhiệm, Đỗ Khắc Vinh, tính tỷ số ngày này sang ngày khác, đến tận con số như  997 – 982. Thường thì các cụ chỉ kết thúc trận cờ để đi học bài khi có một trong hai đấu thủ cầm bàn cờ dọa choảng vào đầu đối phương!
Tính tình phóng khoáng nên khi ở Hà Nội, căn phòng nhỏ của cụ lúc nào cũng đầy “khách ở quê ra”. Người thì đưa con ra luyện thi đại học, người thì nằm chờ đến phiên bệnh viện gọi lên bàn mổ. Còn những năm cụ ở Moscow, làm cộng tác viên cho nhà xuất bản Khoa học cuả Nga thì căn hộ của cụ được xem là câu lạc bộ Việt Nam. Chẳng mấy khi có dưới 10 “thực khách” lỡ độ đường từ nước sang hoặc từ các nơi “lên Mát”.
Nhân chuyến đi “xuyên ½ Việt” kỷ niệm 50 năm ngày vào trường, chúng tôi ghé thăm cụ. Đến đầu làng, hỏi thì ai cũng biết cụ Bá. Một anh thanh niên phóng xe máy dẫn đường đưa chúng tôi đến nhà cụ. Ngôi nhà hai tầng nằm rìa làng chài, sát ngay mép biển. Về hưu, cụ và vợ về quê xây ngôi nhà đó, coi như quanh năm nghỉ mát Thiên Cầm!
Đập vào mắt chúng tôi là nong tôm nõn đang phơi nắng ngoài sân, và mấy cái hũ to, chắc là hai cụ tự làm nước mắm. Cụ bày ra chiếu mấy hũ rượu, cái thì ngâm ba kích, cái ngâm cá ngựa. Có cả những hũ ngâm cái gì màu nửa đen nửa tím, tôi không biết. Cả lũ túy lúy với rượu tự chế và hải sản tươi. Tưởng như không hề có 50 năm. Không hề có tuổi già. Chỉ có gió biển Thiên Cầm mát rượi.
Chúng tôi hỏi:
-Này ông, hồi trước nghe ông kể quê ông nhiều tép lắm. Chỉ cần xuống nước, tép bay loạn xạ. Cứ há mồm, đầy thì nhai, ngọt lắm. Nửa buổi là no. Chúng tôi chuẩn bị dắt lưng mối đứa một bó rau hung Láng, với hươu rượu. Ta xuống biển, ngậm sẵn vài lá rau húng, đợi tép vào đầy miệng là nhai, rồi làm tợp rượu! Chắc thú vị lắm
Cụ cười, có vẻ hơi ngượng:
-Chưa đến mùa. Khi nào đến mùa đó lại vào chơi nhé!
Tôi hỏi cụ Bá về ông anh trước là giảng viên ở ĐHSP Hà Nội. Cụ đặt chén rượu xuống chiếu:
– Vẫn ở Hà Nội. Rủ về đây sống mà ông ấy không chịu. Ông ấy giận, vì hồi cải cách ruộng đất đã lớn rồi, bị giam cùng với bố trong nhà lao.
Rồi cụ trầm ngâm, điều ít khi thấy ở cụ Bá:
– Thật khổ, cái đáng quên đi để sống mà không quên được. Thành ra ngày trước bị lấy mất nhà mất cửa, bây giờ tự đánh mất quê. Mất cả cái bãi Thiên Cầm này nữa.
Xe đi, ngoái nhìn lại ngôi nhà cụ Bá, chúng tôi đều thấy, hóa ra cụ là người thông minh, biết sống nhất  bọn, mặc dù hồi đi học cụ không phải là xuất sắc.

Written by dinhthucuc

Tháng Sáu 27, 2013 lúc 7:42 chiều

3 phản hồi

Subscribe to comments with RSS.

  1. Keke cười vãi nghé cái quy nạp của thầy …

    HUng Ly

    Tháng Sáu 28, 2013 at 12:18 sáng

  2. Em nghĩ cái bài quy nạp bế nghé của thầy sai đấy ạ. Chắc chắn sẽ có ngày N+1 không bế được mà ngày N bế được. Cái này cũng giống như luyện cho vận động viên cử tạ, hay nhảy cao thôi ạ. Giả dụ, ta đã có mức tạ tương đối lớn nhưng vận động viên vẫn bê được. Giả định mỗi ngày tiếp theo ta chỉ thêm vào tạ 1/10 gram, không lẽ Vận động viên cứ nâng được mãi.

    Cũng như nhảy cao. Đến một độ cao nào đó, chỉ cần tăng thêm 1 mm thôi cũng khiến cho Vận động viên tập hàng năm trời không vượt qua nổi. Nếu không thì kỷ lục thế giới sẽ được tăng lên mãi.

    Milan

    Tháng Sáu 29, 2013 at 6:19 chiều

  3. Thì bác chủ nhà đã chẳng phát biểu là: Chẳng có con nào mà lớn nhanh đến độ ngày N còn bế được nhưng ngày N+1 thì không bế được.

    shakhi

    Tháng Tám 1, 2013 at 1:39 chiều


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: