Hà Huy Khoái

Sapere aude

Toán và Thơ

with 8 comments

Cách đây khá lâu rồi, trong một buổi giao lưu vói sinh viên Đại học Quy Nhơn, tôi được hỏi: “Em thấy các nhà toán học thường làm thơ rất hay, thầy có làm thơ không?” Đến bây giờ tôi vẫn “tự khen” vì lúc đó bỗng nghĩ ngay được câu trả lời: “Có lẽ em thấy các nhà toán học làm thơ hay vì em học toán, và thích những gì có logic. Mà thơ của các nhà toán học thì thường chú trọng yếu tố đó. Chẳng hạn câu ca dao:

                              Trên trời có đám mây xanh

                Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng

                              Ước gì anh lấy được nàng…

Đúng là không có một chút logic nào giữa câu cuối với hai câu đầu! Nhưng có lẽ nó hay là vì cái phi logic đó chăng. Nếu để nhà toán học làm thì chắc sẽ là:

                           Trên trời có đám mây xanh

               Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng

                          Ước gì mây trắng là nàng

                Để anh làm đám mây vàng bao quanh

Rất lôgic, nhưng chính vì thế mà ai cũng làm được, cứ gì phải nhà thơ!”.

Nói thế nhưng tôi ngẫm ra rằng, nhiều câu thơ hay cũng rất lôgic:

                         Dữ dội và dịu êm

                         Ồn ào và lặng lẽ

                         Sông không hiểu nổi mình

                         Sóng tìm ra tận bể

                                           (Xuân Quỳnh)

                         Đợi một ngày, đất lạ thành quen

                         Đợi một đời, em quen thành lạ

                                      (Vũ Quần Phương)

Hơn thế nữa, ngay cả ca dao cũng sử dụng toán học rất nhiều. Chẳng hạn, để tỏ rõ “quyết tâm vượt khó”, chàng trai dùng một “hàm đơn điệu tăng”:

                       Yêu nhau TAM, TỨ núi cũng trèo

                      NGŨ, LỤC sông cũng lội, THẤT, BÁT đèo cũng qua

Còn cô gái “giả vờ” từ chối bằng một “hàm đơn điệu giảm”:

                           Nhà em cách BỐN ngọn đồi

                 Cách BA ngọn suối, cách ĐÔI cánh rừng

                           Nhà em xa cách quá chừng

                     Em van anh đấy, anh đừng theo em

Nói là “đừng”, nhưng cái khó cứ giảm dần, như một lời vẫy gọi!

Có lẽ, cái câu ca dao “mây vàng, mây trắng” cũng có logic chăng? Xem ra thì cái trừu tượng trong THƠ còn cao hơn cái trừu tượng trong TOÁN một bậc!

Written by dinhthucuc

Tháng Sáu 8, 2012 lúc 7:12 sáng

Posted in Chuyện Nghề

8 phản hồi

Subscribe to comments with RSS.

  1. khi nào rảnh, chú Khoái thử đọc bài phân tích thơ lục bát bằng toán thống kê của GS. Nguyễn Văn Tuấn nhé:
    http://www.statistics.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=59:doc-tho-luc-bat-bang-thong-ke&catid=66&Itemid=1

    KL

    Tháng Sáu 8, 2012 at 8:42 sáng

  2. Trong vật lý có khái niệm “con mèo của Schrödinger”. Schrödinger đưa ra trạng thái này để làm nổi bật sự kỳ lạ của một nguyên lý của cơ học lương tử (nguyên lý chồng chập). Con mèo của Schrödinger không chết, không sống, mà ở một trạng thái là tổ hợp tuyến tính của chết và sống: (|chết> + |sống>) /sqrt(2). Nhà thơ Tố Hữu có viết về trạng thái này: http://vnthuquan.net/tho/tho.aspx?id=2153

    damtson

    Tháng Sáu 9, 2012 at 6:04 sáng

    • Hồi trước hay thấy hát một bài có câu với ý tương tự
      “Lorca Garcia, anh đã chết với cây đàn guitar
      Lorca Garcia, anh sống mãi với cây đàn guitar”
      Nhưng có vẻ như đây là sự tồn tại song song của hai trạng thái, không thấy “tổ hợp tuyến tính”!

      hahuykhoai

      Tháng Sáu 9, 2012 at 7:15 sáng

  3. Cảm ơn GS, bây giờ em mới biết là các cô gái thường “đổi biến”, từ chối đấy mà lại là mời mọc. Ôi có lẽ trong quá khứ em đã bỏ lỡ vài cơ hội rồi

    shakhi

    Tháng Sáu 10, 2012 at 3:51 sáng

  4. ” Xem ra thì cái trừu tượng trong THƠ còn cao hơn cái trừu tượng trong TOÁN một bậc!”

    Chậc! Không biết nghĩ câu này đúng hay là sai đây? Cái ĐẸP thường là không so sánh được.

    Còn cái logic trong thơ theo kiểu nhà TOÁN có vẻ chỉ là những dấu vết nghề nghiệp không nên có. Thơ nhà TOÁN viết cho người khác đọc thường thì hơi lẩm cẩm. Còn thơ họ viết cho riêng mình chắc là rất THƠ(chỉ có điều ít ai biết). Chẳng hạn,

    ” 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7
    8, 9, 10, 11, 12

    101,102
    nghe như có tiếng ai qua trước thềm”

    Thanh Van

    Tháng Sáu 13, 2012 at 11:42 sáng

  5. “Trên trời có đám mây xanh
    Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng
    Ước gì anh lấy được nàng
    Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân”

    Đoạn ca dao trên có logic chứ bác, hai câu đầu là tả cảnh mây kết thành hình bông hoa, trên trời có bông hoa bằng mây rất đẹp, hoa mây làm “anh” nhớ đến bông hoa “nàng”, và ước lấy nàng, mong thấy gót sen nàng trong hồ bán nguyệt.
    Nhìn mây trời và mơ ước là thú dễ thương của tuổi thơ, bác quên rồi sao.

    HY

    Tháng Sáu 20, 2012 at 6:55 chiều

  6. Các nhà thơ họ sáng tạo, nghệ sĩ là sáng tạo (create), còn các nhà khoa học là khám phá (discover) . 🙂

    Mai Thế Duy

    Tháng Tám 15, 2013 at 3:47 chiều


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: